20. yüzyılın başında büyük Yahudi yazar Şolom-Aleyhem'in (1859-1916) "Çocuk Motl" kitabı komik sayılıyordu: dokuz yaşındaki kahraman, "mutlu yetim" hayatı yaşayan zengin yaşam dolu bir Yahudi kasabasında, "Charlie Chaplin tarzı" çevrede yaşıyor... Ama komik olan, böyle kalıcı olmayan bir şey! Okuyucu nesiller değiştikçe kitaplardan uçar gider. Ve belki bugün bazıları için uzun hikayenin etnografik yönü önem kazanır: işte yazıldığı kişilerin nasıl yaşadığı, ne yedikleri, nasıl giyindikleri, gelenek ve alışkanlıkları, nasıl iletişim kurdukları. İşte nasıl katliamlardan kaçarak göç ettikleri, okyanusu aşıp başka ülkelere yerleştikleri. Ama tüm bunlar "o zamandan önceydi", Felaket öncesi... Ve "Çocuk Motl" kahramanları orta 20. yüzyılda yok edilmiş olan Yidiş dilinde konuşuyorlardı. Ancak bu kitap bir zamanlar komik sayılıyordu. Belki siz de öyle okuyabilirsiniz. Yidiş'ten çeviri: Mihail Shambadal. Ek makale: Marina Aromştam.